Ә

Әнзә

Исим [хәнзучә] «қанунчилиқ» җәмийәттики тәптиш орунлириниң бир тәрәп қилиши вә дәва ишлири билән мунасивәтлик болған қанунға хилап иш-һәрикәт, вәқә, һадисә: әнзә ағдурмақ. Әнзә туғдурмақ.

Әйнәк

Исим [п ①] қаттиқ вә чүрүк болған бир хил сүзүк җисим, у адәттә квартслиқ қум, һак таш, сап ишқар қатарлиқлар арилаштурулуп, йуқири температура астида еритилгәндин кейин йасилиду. ②Қаршисидики нәрсиләрни әкс әттүридиған адәттә кишиләр өз әксини көридиған, арқиси сирланған мәхсус шешә: мәликә уни көрүп орнидин қопупту, йанчуқидин әйнәкни елип, аввал әйнәкниң алдини, кейин арқисини көрситипту. ③Йирақтики нәрсиләрни йеқинлаштуруп көрситидиған, кичик нәрсиләрни чоңайтип көрситидиған, көзиниң көрүш иқтидарини ашуруп беридиған мәхсус шешә әсваб: бүгүнки алимлар асманни тәкшүрүш үчүн астрономийә әйники иҗад қилди. ④Көчмә мәнилик сөз. Бирәр һаләтни, һадисини көз алдида әкс әттүрүп йаки йорутуп турған нәрсә; үлгә, нәмунә: турғун һәқиқәтән қәйсәр җәңчи. Униң пәзилити мән үчүн әйнәк. ⑤Көзгә тақайдиған әйнәк (көзәйнәк): у әйнәксиз...

Давамини оқуң!

Әйибсиз

Сүпәт ①әйиби йоқ, гунаһсиз: әйибсиз достни издигән достсиз қалар (мақал). ②Җисманий җәһәттин сағлам, нуқсансиз: йалқун һәр җәһәттин кишиләрни өзигә җәлп қиларлиқ дәриҗидә әйибсиз йигит болди.

Әврәт

Исим [әрәбчә] «дин» ①шәриәт бәлгилимиси бойичә тәнниң кишигә көрситишкә болмайдиған йери, йәни әрләрниң киндиктин тизғичә, айалларниң биләкниң беғишидин бойунғичә, бойундин ошуққичә болған қисми. ②Җинси әза: әвритини йапмақ.

Әвлийа, Әвлийаси

Исим [әрәбчә] «дин ①> етиқадлиқ, диндар кишиләр нәзиридә гойа аҗайип карамәтләргә игә, карамәт көрситәләйдиған, мөҗизиләрни йариталайдиған муқәддәс, әзиз адәм: у дәрәхтин чүшүп сәпәргә қарап:-мән бүгүнгичә әвлийаларниң бундақ карамәтлирини көргән әмәс идим, -дәпту. ②Көчмә мәнилик сөз. Гәп, вәқә, һадисә қатарлиқларниң мәнбәсигә чүшинип йәткән; данишмән, улуғ адәм: мәһмут қәшқәри тарихта өткән улуғ әвлийа, улуғ шәхс. ③Көчмә мәнилик сөз. Мубалиғә, мәсхирә қилишта кинайә үчүн қоллинилиду:-бәлли, пасарахун таза әвлийа икәнсилә ! Чүшүңлигә немә кирсә шуни дәмсилә?-Деди һеким.