Ә

Әдәбий

Сүпәт [әрәбчә] бәдиий әдәбийатқа, йезиқчилиқ ишлириға, йазғучи, әдибләрг даир, аит; әдәбийат тәләплиригә җаваб беридиған: әдәбий әсәр. Һазирқи заман Уйғур әдәбий тилиниң имла қаидилири кәң җамаәтчилик билән йүз көрүшти.

Әр-Хотунлуқ

Әр билән хотун арисида болидиған, әр билән хотунға хас: униң билән бир туғқан ача-ука болуп кетишимиз мумкиниди. Әмма дадам бизни әр-хотунлуқ мунасивити тәрәпкә тартмақчи болди.

Әркан

Исим [әрәбчә] «йезиқ тили» ①улуғ мәртивә игиси, катта әмәлдар, мәнсәпдар, әрбаб: шәһәр тәрәптин бир топ орда әрканлири атларға минип һәйвәт билән чиқип кәлди. ②Диний қаидә-мизан, тәртипниң әң муһим қисми, әң асаслиқ тәрипи: әгәр бир киши өзини пәриштә, хизир қилип көрситип, алдамчилиқ қилса, бу һөкүмәт сийаситигиму, динимизниң әрканлириғиму тоғра әмәс.

Әрлик

①Сүпәт. Пәқәт әр кишиләрдила болидиған, әрләргә хас: әрлик җинс. ②Исим. Әрләрниң җинсий әзаси, әрәнлик: бу иккисиниң әрлики аҗиз. ③Сүпәт. Ери бар, әргә тәгкән, турмушқа чиққан: әрлик хотун. ④Исим. Әрләргә хас болған мәрдлик, батурлуқ, мәрданилик, қәһриманлиқ, җасарәт, ғәйрәт: йамулниң теги зәйлик, бу дәрдләргә нем дәйлик, әрликкә бәлни бағлап йахшилиқни издәйлик.

Әзмә

①Сүпәт. Гәпни тәкрарлаверидиған, гәпни созуп инҗиқлап қилидиған: сиз тола әзмә гәпләрни қилип йүрмәң, вақитни қолдин кәткүзүп қойисиз. ②Сүпәт. Бошаң, езилип йүридиған, езиләңгү: мушу заманниң балилири тазиму әзмә келидикән. ③Исим. Езиләңгү адәм: милҗиңни әзмә йеңиду, әзмини худадин бәзмә йеңиду (мақал).