①«Асаслимақ» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси: уларниң оттуриға қойуватқини нәччә миң йиллиқ тарихий реаллиқ арқилиқ асасланған нуқтиинәзәр. ②Мәлум шәйини хуласилаш йаки һөкүм қилишниң алдинқи шәрти қилмақ; тайанмақ, йөләнмәк: тилшунаслиққа даир тарихий хатириләргә асасланғанда, алтай тиллири тоңғус тили, түркий тиллар вә моңғул тил тармақлирини өз ичигә алиду.

Сүпәт [парсчә] уруш-талаш, җәңги-җедәлдин, ғовға-тәшвиштин халий; тинч, бихәтәр, хатирҗәм: бир қетим, бир йаш алим униң бәһузур, оңушлуқ, асайиштә турмушиға интайин зоқлинидиғанлиқини билдүргәниди.

Сүпәт. Астрономийигә аит, астрономийигә тәвә: алдинқи қетимлиқ «тоққуз сәййариниң марҗансиман рәтлиниши» дәк астрономийилик һадисә буниңдин 179 йил илгири көрүлгәниди.

«Асримақ» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси.

Исим. Бирнәрсини илип, есип қойидиған илмәк; канара: асқуда гөш болса, биркүни меһманға йарапту (мақал).

Пеил. Диалект сөз. Әтиварлимақ, көзи қиймай қалмақ, қисинмақ.

Исим [аш+су] той мурасимида меһманларға зийапәт бериш үчүн оғул тәрәптин қиз тәрәпкә берилидиған нәрсиләр: пәқәт тойниң ашсүйигила адәттики икки тойниң чиқими сәрп қилинди.

①Исим. Ун чиқирилидиған, аш-тамақ қилинидиған дан: данлиқ ашлиқ. ＊Ишләпчириш дүйимиз йазлиқ йиғимдила 200 миң җиң ашлиқни амбарға киргүзди. ②Сүпәт. Аш болидиған, ашқа йетидиған (алдиға санақ сан елип кәлгәндә): өйдә аран бир ашлиқ ун қалғаникән, шуңа азрақ ун тартип келәй дәп маңдим.

Алмаш [аву+шу] сөзлигүчи ишарәт қилған йирақтики шәйини ипадиләйду йаки айрип көрситиду: ашу көрүнүп турған бизниң йеза.

①«Ағмақ» пеилиниң мәҗбурий дәриҗиси: мән дәрһал көзүмни абдуллаға ағдурдум. ②Көчмә мәнидики сөз. Һакимийәт үстидин йаки йуқири мәнсәптин елип ташлимақ, чүшүрмәк, йиқитмақ: 1830 йил 7- айниң 27- күнидин 29- күнигичә парижда инқилаб партлап, борбон сулалисини ағдуруп ташлиди. ③Үстигә йүкләнгән, теңилған гунаһ, җинайәтни йоққа чиқармақ: әнзә ағдурмақ.

Ойлимай сөзләйдиған, ағзиға кәлгәнни йүз-хатирә қилмай дәйдиған:-ағзиң иттик-дә балам, -деди дадиси ғуламға, -һелиқи гәпни у йәрдә демәслик керәк иди.

①Тәмәхорлуқ қилмақ, нәпси тақилдимақ. ②Һәддидин артуқ махтимақ, адәттин ташқири хошамәт қилмақ.