Исим [аччиқ+чечәк] «ботаника» ейиқ тапанлиқлар аилисигә киридиған көп йиллиқ, саман ғоллуқ өсүмлүк. Егизлики бәш-он сантиметир, ғоли көп, топлишип өсиду; үч қайтиланған пәйсиман мурәккәп йопурмақлиқ, гүли чоң, ғол учида йалғуз өсиду; ғоли дора болиду.

Исим [аччиқ+от] «ботаника» аччиқот аилисигә киридиған көп йиллиқ, саман ғоллуқ өсүмлүк. Йәр беғирлиғучи ғоли бар, үч қулақлиқ мурәккәп йопурмақлиқ, гүли сериқ, мевиси ғозиға охшаш йумилақ төрүк шәкиллик; тени дора қилиниду, бәдәнниң сиртидин сүрсә, қотур қатарлиқ терә кесәллирини давалайду.

①Сүпәт. Еғизни ечиштуридиған, тәми өткүр; сәзгү әзалириға күчлүк тәсир қилидиған: аччиқ лаза. Аччиқ ғора.＊Билим-аччиқ йилтиздин өсүп йетилидиған татлиқ мевә. ②Сүпәт. Җандин өтидиған, бәдәнни титритидиған: аччиқ соғуқ. Аччиқ шамал .③Сүпәт. Көчмә. Кишигә қаттиқ тегидиған, көңүлни ағритидиған, хуш қилмайдиған: йиғинда маңа аччиқ гәпләр билән һуҗум қилидиғанлар болди.. ④сүпәт. Көчмә. Дәрд-әләм, ғәм-ғуссилик, ғәм-қайғуни ипадиләйдиған; әләмлик: бу аччиқ хатириләрни әсләштин қутулушқа тиришип хәткә қаридим. ⑤Рәвиш. Көчмә мәнилик сөз. Мәсхирилик, нәпрәтлик: йигит аста-аста қулиқиғичә қизарди-дә, бирдинла аччиқ күлүвәтти. ⑥Исим. Ғәзәп, зәрдә, қәһр: бүгүнки аччиқни әтигә қой (мақал).＊Өлгүдәк аччиқи кәлгән сәнубәр униңға йалт қилип қариди-дә, қетип қалди, униң алдида рустәм туратти.

①Техи татлиқ тәм кирмигән, чүчүмәл (йәл-йемииш һәққидә): аччиқ-чүчүк ғора.＊Ғулҗа алмисиниң тәми дәсләп аччиқ-чүчүк болиду, узун турғансери тәми йахши болуп кетиду. ②Лаза, аччиқсу, дора-дәрман қатарлиқлири өтүпрақ тәңшәлгән: турсун еғир ичимликтин кейин, аччиқ-чүчүк үгрә билән меһман болди .. ③көчмә мәнилик сөз. Турмушниң раһәт-парағәт вә җапа-мушәққити, һайатниң ләззәт вә ғәм-тәшвишлири, турмушниң иссиқ-соғуқи: бақи турмушқа әмдила көз ачқан садда ақ көңүл бир йигит, у йеза турмушиниң аччиқ-чүчүкини тетимиған.

Исим [ ач+биқин ]биқинниң йан қисмидики сәл ичигә тартилған җай, инчикә бәлниң икки йан тәрипи.

Исим «ирқ» елимиздики аз санлиқ милләтләрниң бири болуп, йүннән өлкисигә җайлашқан.

Исим [ачал+гөш] «йемәклик» соғуқ сәйләрниң бир түри, бу йемәклик қойниң пишурулған сан гөшини йалпақлап тоғрап, тәхсигә тизип, униң үстигә инчигә тоғралған суңпийаз, аччиқсу вә дағланған күнҗүт йеғи қатарлиқлар қуйулуп тәййарлиниду.

Исим «қатнаш» ачал башқуридиған мәхсус хадим, ачал башқурғучи: дадам бурун төмүрйолда ачалчи болуп ишлигәниди.

Исим ①йолниң ачиланған, айрилған җайи: йигит мәликини атқа миндүрүп бир кечә йол йүрүп, таң атқанда икки йолниң ачилиға кәпту. ②Кәлпин наһийисидики бир йезиниң нами.

Исим «йемәклик» бәсәй қатарлиқ көктатларни қайнақ суға бесип, ечитип тәййарланған бир хил хам сәй.

Исим. Бирәр тәбиий апәт йаки уруш қатарлиқ сәвәбләр нәтиҗисидә келип чиққан озуқ-түлүк йетишмәслик; қәһәтчилик: шу йили еғир ачарчилиқ болуп, нурғун адәм өлүп кәтти.

Исим. Диалект сөз. Чатрақ.