Башқилар тәрипидин харланмақ; дәпсәндә қилинмақ: зулумға тақабил туралмай айағ асти болған қиз-җуванлар азмиди?

Сүпәт. Кишиниң рәһмисини кәлтүридиған, ечиндуридиған, ечинишлиқ: хийали башқа нәрсиләргә берилип кәткән йаш әскәрниң қийапити униңға айанч көрүнди.

Исим. Кала, қой сүтидин уйутуп ишләнгән суйуқ ичимлик; қетиқ: айран ичкән қутулар, айақ йалиған тутулар (мақал).

Исим. Башқилардин пәрқ қилидиған, бөлүнүп чиққан әһвал, һаләт: омумий қаидигә сиғмайдиған айрим һаләт болиду, пүтүнлүккә нисбәтән айримлиқ болиду.

Исим ①өзидин чоң айал бир туғқини, ача; һәдә. ②Өзидин чоң айалларни һөрмәтләп аташта ишлитилиду: зәйнәп:-айла! Болди қилиң, -дегиничә санийәниң қучиқиға етилди. ③Тарихи сөз. Ваң җәмәтидин болмиған орда хизмәтчилириниң хотунлириниң һөрмәт нами.

Исим ①тарихтики вилайәт, наһийә дәриҗилик орунларниң нами. ②Қәбилә. ③Һазир бәзи җайларда йеза йаки кәнтләрму «аймақ» дәп атилиду: униң ишики алдидики икки ериқтин икки аймақниң сүйи еқип өтәтти.

Исим [айим+қиз] қизларни һөрмәтләп атиғанда қоллинидиған сөз: бирмәһәл хизмәткарлар қатариға чүшүп қалған нарәсидә қиз йәнә башқидин айимқиз дәриҗисигә көтүрүлди.

Исим. Овчи: аңчи аң гөшини йемәй туруп өз гөшини йәр (мақал).

1. ①Сүпәт. Аңға игә, әқил-идраклиқ: адәм аңлиқ мәхлуқ. ②Сүпәт. Иҗтимаий һайатни, өзиниң мәвқәси вә тарихий бурчини тоғра чүшинидиған, чүшәнгән:-қизим сиз аңлиқ вә йахши ишчи, -дедиммән мумкинқәдәр силиқ сөзләшкә тиришип. ③Сүпәт. Илмий чүшәнчигә игә, билимлик, мәдәнийәтлик: хәйрулланиң аниси аңлиқ айал болғачқа, оғлиниң тапқан лайиқиға дәрһал рази болди. 2. ④Сүпәт. Аң, әқил-идрак билән бағланған, әқил-идрак тәқәззаси билән қилинидиған: аңлиқ һайат. Аңлиқ һәрикәт. ⑤Рәвиш. Өзлүкидин, өз ихтийари билән, мәқсәтлик һалда, көрүп, билип туруп: рәһбирий йолдашлар өзигә қаттиқ тәләп қойуп, хилмухил натоғра истилларни аңлиқ тосуп, һәр милләт аммисиға үлгә болуши лазим.

Исим [әрәбчә] мәлум бир орунда, мәмликәттә олтурақлишип йашиғучи адәмләр топи; хәлқ: мәмликитимиз дунйа бойичә аһалиси әң көп мәмликәт.

Сүпәт [парсчә] ①гүлләп йашниған, раваҗ тапқан: ават шәһәр. ②Адәм көп йиғилидиған; адәм зич йашайдиған; қайнам-ташқинлиққа чөмгән, қайнақ, қизиқ: дастихан меһман билән ават (мақал). ③Бәзи исим йаки айрим сүпәтләргә қошулуп келип, шәһәр, қишлақ вә шу қатарлиқларниң хас исимлирини йасайду: қошават. Йеңиават. . . ④Ақсу вилайитигә қарашлиқ бир наһийиниң нами.

Сүпәт. Авази йоқ; гәп қилмайдиған, тавушсиз: авазсиз кино. Авазсиз тийатиркәлмә сөз. // Униң чирайи авазсиз төкүлүватқан сөгәт йопурмақлиридәк сарғайғаниди.