Уйғур Тилиниң Изаһлиқ Луғити

Ача

1. Исим. А :ча ①бир туғқан қериндашлар ичидики өзидин чоң айал туғқан: патәмхан мениң ачам. ②Өзидин чоң айалларни һөрмәтләштә ейтилиду: ишик чекишниму унтуп һасирап-һөмүдәп кирип кәлгән пәрһатни гөһәрнисахан ача қизғин күтүвалди.

2. ①Сүпәт. Бир гәвдидин аҗрилип чиққан, бөлүнгән: ача йағач. Ача қуйруқ. Ача йол. ②Исим. Нәрсиләрниң бир гәвдидин айрилип чиққан қисми, бөлики; путақ: қасим һойлидики ачиға чапинини есип қойуп иттик өйгә кирди.*Бөрә қойниң қуйруқини ачисидин чишләп икки парчә қиливетипту .③Исим. Бир нәрсини йөләп қойидиған тирәк: биз өрүлүп кәтмисун дәп ача йөләп қойған тамниң йенидин өттуқ.

Ачимақ

Сүпәт. Ачиси бар, ачилиқ: биз бир қетим йоған ачимақ қарийағачниң сайисида арам алғанидуқ. // Сәйдинқарийниң хийалини қарийағачниң ачимиқиға бекитилгән радио канийиниң җараңлиқ авази бөлүвәтти.

Ахшамқи

Сүпәт ①күн олтуруп қараңғу чүшәй дәп қалған вақиттики: худди чүштәк ахшамқи вәқә, кәлди униң есигә бирдин. Йүрәк қәлби толуп ғәзәпкә, туруп кәтти йатқан орнидин. ②Кәчки, кәчқурунқи.