Уйғур Тилиниң Изаһлиқ Луғити

Йимирилмәк

①«Йимирмәк» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси: у шахтики чечәкләрни елип бир увилиғаниди, һелиқи чечәкләр йимирилип, кичиккинә бир калләккә айлинип қалди. *Әшрәп бовайниң көзлири парқирап, қелин калпуклири күлкидин йимирилди. ②Көчмә мәнидики сөз. Аҗизлашмақ, һалидин кәтмәк, вәйран болмақ, йоқалмақ: тамларму харабидәк болуп кәткән-сувақлири пүтүнләй чүшүп, йимирилишкә башлиғаниди. *Йигитниң өзигә михтәк қадалған отлуқ көзлири алдида, қизниң җасарити йимирилди. *Әхтәмләрниң тойи йезилар еғир иқтисади йимирилишни баштин кәчүрүватқан пәйткә тоғра кәлгәниди. ③Көчмә. Бирәр иҗтимаий түзүм, һакимийәт йаки һоқуқ тутуватқан гуруһ, шәхсләр вәйран болмақ, йоқалмақ, ағдурулмақ, әслидики имтийаздин мәһрум болмақ: феодаллиқ чоң аилә түзүми муқәррәр йимирилди. *У «көрүп туруңлар, силәрниң йимирилидиған күнүңлар әтила йетип келиду» дәп ойлиди. ④Йәргә мәһкәм чаплашмақ, йәргә мәһкәм орунлашмақ (олтуруш һәрикити һәққидә): у әмди йимирилип олтуруп,...

Давамини оқуң!

Йимирилиш

①«Йимирилмәк» пеилиниң йәнә бир хил исимдиши.

②«Геологийә» узун муддәтлик шамалниң йалиши, аптапта қелиш, һөл-йеғинларниң нәмдәп йалиши, организмларниң бузулуши қатарлиқ тәсирләр нәтиҗисидә, йәр постиниң йүзидики вә йәр постини тәшкил қилған һәр хил тағ җинслириниң бузулуп вәйран болуши йаки өзгирип кетиши.

③«Физика» бир атом йадросиниң массилири охшашрақ болған икки йадроға бөлүнүш җәрйани.

④«Физика» радиоактип нуклидларниң радиоактип зәрричиләрни радиатсийиләп чиқириш арқилиқ башқа бир хил нуклидқа өзгириш җәрйани, турақсиз асасий зәрричиләрниң өзлүкидин йеңи зәрричиләргә өзгириш җәрйаниму йимирилиш дәп атилиду.

⑤«Химийә» крстал һидратларниң өй температурисида вә қурғақ һавада крстал сүйиниң бир қисмини йаки һәммисини йоқитиш һадисиси.

Йимирилиш Пости

«Геологийә» йәр пости ул җинсиниң йимирилгән үсти қәвити. Йәр пости үсти қәвитидики җинслар йимирилиш тәсиридә бузулуп, уларниң әслидики орнида йумшақ дөвиләнмиләр шәкиллиниду. Адәттә у аҗиз йимирилгән зонна, күчлүк йимирилгән зонна, қалдуқ қатлам, қалдуқ топа қатарлиқларни өз ичигә алиду.

Йимирилиш Роли

«Геологийә» йәр постиниң сиртқи қатлимидики тағ җинслирида атмосфера, су вә җанлиқлар қатарлиқ ташқи күчләрниң узақ мәзгиллик тәсири түпәйлидин йүз беридиған бузулуш роли. У физикилиқ йимирилиш роли вә химийилик (химийәлик) йимирилиш ролини өз ичигә алиду.

Ғәнизат Ғәйурани

Уйғур қамуси

Ғәнизат Ғәйурани (1930-2007) кәлпин наһийәсидә туғулған. 1948-Йилидин 1950-йилиғичә шинҗаң дарилфонунида оқуған. 1950-Йилидин 1953-йилиғичә сабиқ өлкилик 2-дарилмуәллиминдә оқутқучи болған. 1953-Йилидин 1955-йилиғичә шинҗаң хәлқ нәшрийати Уйғур дәрслик гурупписиниң башлиқи болған. 1955-Йилидин 1957-йилиғичә мәркизий милләтләр институтиниң тилшунаслиқ синипида оқуған. 1957-Йилидин 1962-йилиғичә «шинҗаң гезити» идарисидә муһәррир, мухбир болуп ишлигән. 1962-Йилидин 1966-йилиғичә үчтурпан наһийәлик 1-оттура мәктәптә оқутқучилиқ қилған. 1980-Йилидин башлап, шинҗаң Уйғур аптоном районлуқ тил-йезиқ комитетида тил тәтқиқати билән шуғулланған. Ғәнизат Ғәйурани 1949-йили «шинҗаң гезити» дә елан қилинған бир түркүм шеирлири билән иҗадийәт сепигә киргән. Униң «тарим бойида», «һайат қошиқи» қатарлиқ шеир топламлири, «болди қил» намлиқ фелйәтон вә сатиралар топлими, «100 рубаий» намлиқ рубаийлар топлими нәшр қилинған. Ғәнизат Ғәйураниниң тил тәтқиқат вә нәшрийатчилиқ саһәсидики төһписиму алаһидә гәвдилик....

Давамини оқуң!