①Күч-қуввәттә вайиға йәтмәк, сағлам йетилмәк. ②Пул-мели, иқтисадий күчи зораймақ, ашмақ; ули чиңимақ.

①Темән, сағлам, күч-қуввити бар: байниң балиси әмәсму? Йилики тоқ-дә.

②Пул-мели, иқтисадий күчи бар, иқтисадий асаси уллуқ:-пулимизни бәргән болсаңлар,-деди бовай көзлирини чимчиқлитип,-йиликимиз тоқрақ болар иди.

①Қаттиқ зәрбә бәрмәк, вәйран қилмақ, һалак қилмақ: -тиливалдиниң йиликидә су ичимән! -Деди қубдун зәһәрхәндилик билән, -мениңдин өтүп кәткинини көрәй униң…

②Башқиларниң күчидин номуссизларчә пайдиланмақ, башқиларниң пайда-мәнпәәтини пәскәшләрчә өзи үчүн ишләтмәк: ундақ хәқниң йиликидә су ичидиған пихсиқтин алмиған пулни кимдин алимиз?!

Күч-қуввити аз, мағдурсиз, аҗиз, сағлам әмәс: у кичикидә йилики суйуқ бала иди, чоң болғансири сағламлишип тәндурус бир йигиткә айлинипту.

← Шор пешанә, тәләйсиз, бәхитсиз, тәқдири каж, битәләй: -мениң йиликим шорлуқ, мушу ишниму мән қилмай, башқа бириңлар қилиңлар,-деди у нарази болғандәк қилип.

Вәйран қилмақ, әбҗиқини чиқармақ, һалсизландуруп кардин чиқармақ, күч-қуввитидин айримақ: өткән йилқи тәбиий апәт деһқанчилиққа зор зийан кәлтүрүп, деһқанларниң йиликини чеқивәтти.

Қаттиқ әзмәк, експилататсийә қилмақ, бозәк қилип әмгикидин өзи билгәнчә пайдиланмақ: һайанкәшләр хәлқниң йиликини шораш үчүн түрлүк шумлуқларни қилатти.

Әсли нәслини йоқ қилмақ, вәйран қилмақ: қурғақчилиқ болса, әл-йуртниң йиликини қурутушқа башлапту.

①Тени сағлам әмәс, бәдән қуввити аҗиз, мағдури кәм.

②Иқтисадий күчи аҗиз, турмуш кәчүрүши тәс, кәмбәғәл, намрат.

Иқтисадий җәһәттә қийин һаләткә чүшүп қалмақ, иқтисадий әһвали интайин начарлашмақ, намратлашмақ: қейинатамниң өлүмини узитимиз, йәттә, қириқ нәзирлирини беримиз дәп, йиликимиз үзүлүп қалди.

①Пеил. Диалект сөз. Узун икки шал (тахтай) ниң бирини әркәк, бирини чиши қилип чатмақ.

②(Тоғриси: иллимақ) ← иллимақ

Йилмуйил, йиллар бойи, йилларниң һәммисидә: у бай үчүн йил-йиллап ишләп бир кичик пахланға (пақланға) еришәлмәй, ахири қақшап өлүп кәтти.