Исим. Бирәр һоқуқ тутқан мәнсәпдарниң йаки һакимийәт орунлириниң буйруқини шәртсиз иҗра қилидиған адәм; қолчомақ: қазиниң тили тутулғанлиқини көргән атармәнләр бақини сөзләтмәслик үчүн униң ағзини мәһкәм тутувалди.

1. Исим ①балилиқ йаки балиси бар әр киши: өз ата. Өгәй ата.＊Атиси аталмиған қоңғузни, балиси етипту тоңгузни (мақал).＊Ата болмай ата қәдрини билмәс (мақал). ②Йеши чоң кишиләрни һөрмәтләш үчүн ишлитилиду: атилар сөзи-әқилниң көзи (мақал) .③Көчмә. Бирәр иш-һәрикәтни башлап бәргән, униңға асас салған йаки шу иш-һәрикәтни башқуридиған һөрмәтлик киши: лоқман-диний ривайәтләрдә тебабәтниң биринчи атиси, дәриҗидин ташқири маһир һөкүма дәп қарилатти.

2. Исим [әрәбчә] «қилмақ» пеили билән келип «несип қилмақ, бәхш әтмәк, инам қилмақ, бәрмәк» дегән мәниләрни билдүриду: бәңвашлиқимниң ахирида маңа ата қилған йүрикимни зидә қилғучи һәдийиләрни көрүп, өткән һайатимға өкүнүшкә башлидим.

Илгири йашап өткән кишиләр; әҗдадлар.

Ата һәм бала: ата-бала иккимиз униң алдиға чиқтуқ.

Балиниң ата вә аниси: ата-анилар йиғини.

«Физика» һәр секунтта 75 килограм йүкни бир метир егизликкә көтүрүш үчүн сәрп қилинған ишқа тәң қуввәт бирлики.

Сөз-чөчәккә қалмақ, нам-атаққа игә болуп қалмақ: ат көтүрсәң йахши билән көтүр, су көтүрсәң балдақ билән көтүр (мақал).

1. Исим ①том туйақлиқларға мәнсуп сүт әмгүчи йирик иш һайвини: йейишлик ат һармас (мақал).＊Қериғанда ат тезики алтун көрүнәр (мақал). ②Атниң бешиға охшитип йасалған шаһмат уруқи: атни маңмақ. ③Он икки мөчәлдә йәттинчи йилниң нами: у ат йиллиқ.

2. Исим ①адәм йаки нәрсиләргә қойулған мәхсус исим: униң өгәй қизиниң ети һәҗәрхан, өз қизиниң ети патмихан икән. ②Нам, атақ: ат айлиханға, йол сариханға (мақал). ③Шан-шөһрәт, йахши нам; даңқ: йахшидин ат қалиду, йамандин дад қалиду (мақал). ④<тил-йезиқ> шәйиләрниң намини билдүрүп, «ким? Немә?«Дегән соалларға җаваб болуп келидиған сөз түркүми ,«исим«му дейилиду: атақлиқ ат. Түрдәш ат.

Ат вә һарва.

Ат вә шу қатардики ишләпчиқириш һайванлири: бу йил бизму ат-улағ сетивалдуқ.

Сүпәт. Апәт билән өткән; апити бар, апәт басқан: һелиқи апәтлик йилларда һәмишә кала һарвисини һәйдәп җаңгалдин йантақ тошуғанидим.

Исим [әрәбчә] ①тәбиәт һадисилири кәлтүрүп чиқарған еғир зийан-зәхмәт: от апити. Қурғақчилиқ апити. Су апити. ②Башқа кәлгән оңушсизлиқ, еғир бәхтсизлик; зор бала-қаза: апәт көрмәй десәң һошйар бол (мақал).＊Бу бала бизгә бир апәт болди.