Исим [әрәбчә] ①кишиләрниң бир-бири билән учрашқанда тинчлиқ-аманлиқ: «әссаламуәләйкум!» Десә, «бәш тәңгәмни бәр«, дәпту (мақал). ②Көчмә мәнилик сөз. Қандақ, мән дегәндәк болдиму?. .. Ға охшаш қарши тәрәпни уйалдуруш үчүн ишлитилидиған сөз: әссаламуәләйкум, унимай кетиведиңиз, қайтип кәпсизғу?

«Әскәртмәк» пеилиниң мәҗбурий дәриҗиси.

Сүп ①йадида сақлийалайдиған, есидә, хатирисидә қалдуралайдиған: абдулла мениң алдимға хели әслик чағда анисиға әгишип кәлгән. ②Әс-һоши бар, әқиллиқ, зерәк: бу балини әслик дәп өйдә қалдуруп кәткән.

①Сүпәт. Бир әсир вақитни өз ичигә алған, йүз йиллиқ: узақ әсирлик Уйғур мәдәнийәт тарихиға даир тарихий йезиқларни чоқум тәтқиқ қилиш керәк. ②Исим. Әсир болуп өткән турмуш, тутқунлуқ: төкүлсә әл қени, исйанға әрләр җан пида болғай, әсирлик бу қисас бурчи қилич бирлә ада болғай.

Исим [әрәбчә] «астрономийә» ①әсәд бурчи. ②Әрләрниң исми.

Исим [әрәбчә] «йезиқ тили» йеқин йар-бурадәр, қериндаш: бағ-етизларда ечилған гүл-гийаһларни көрүң, меһнитидин бағ йаратқан әқрибаларни көрүң.

Исим [әрәбчә+парсчә] әқиллиқ, данишмән адәм: наданлар өзичә болуп «әқилдар«, «конилиқ» үстидин көтүрди «исйан«. Пеешқәдәм кадирлар «җаһил һоқуқдар«, муәллим-устазлар болди «җин-шәйтан«.

[Әрәбчә] ①исим. Бирәр нәрсиниң силиқ, йалтирақ йүзидә көрүнгән башқа бир нәрсиниң тәсвири, шәкли: әкс әтмәк. Қиз аста-аста меңип дәрйаниң ичигә кирипту-дә, еңишип туруп, өмридә түнҗи қетим өзиниң чирайиниң судики әксини көрүпту. ②Сүпәт. Зит, тәтүр, қаримуқарши: әкс тәсир.＊Зидийәтләрниң һәммиси муәййән шараитқа асасән, өзлириниң әкс тәрипигә айлинип туриду. ③Сүпәт. Қайтиланған, қайта айан болған: әкс сада.

«Әкәтмәк» пеилиниң мәҗһул дәриҗиси: дадам қалдуруп кәткән һелиқи нәрсиниң ким тәрипидин қачан әкитилгәнлики бизгә намәлум.

①Әгри-тоқай һаләт: йолниң әгри-тоқайлиқи. ②Көчмә мәнилик сөз. Җапа-мушәққәт, тосалғу: кишиләр һайатида һәр хил әгри-тоқайлиқларға йолуқиду.

Сүпәт. Әгилгән, қайрилған: әгим-әгим йоллардин из келиду йар сәнәм, қизил тонни пүркинип қиз келиду йар сәнәм ! ②Исим. Әгилгән, қайрилған җай: йағач көврүкниң йуқирисидики әгим йенида булдуқлап етилип турған йәнә бир чоң булақ бар иди.

Әл вә дост, йар-бурадәрләр.