Мөминҗан Абликим

0 343

Мөминҗан абликим 1976-йили 18-март күни меһри атәш земин қәшқәрниң маралбеши наһийиси тумшуқ райони (һазирқи тумшуқ шәһири) ға қарашлиқ шақу йезисида мәрипәтпәрвәр хәлқ сәнәткари аилисидә туғулған. Мөминҗанниң аилиси җайлашқан шақу йезиси «дунйа мәдәнийитиниң ачқучи көмүлгән» тәклимакан қумлиқиниң сирлиқ қучиқиға созулуп киргән болуп, пүтүнләй миллий түс алған әлнәғмә-мәшрәпләр, сеһирлик ривайәт-чөчәкләр, далини қаплиған сансиз тоғрақлар мөминҗанниң сәбий чағлиридики турмуш реаллиқи иди. Сәбий мөминҗан өтмүш вә бүгүгә шаһид болған, кәлгүсигә йүзләнгән, йүксәк һайатий күчкә игә ашу қәдим тоғрақлиқларда ойнайтти, чарчиғанда тоғрақларниң сайиси астида олтуруп хийал сүрәтти. Чөчәкләрдики бәхт-саадәт әлчиси болмиш апақ сақаллиқ хизир бовай, гүзәл бир назининни күйләп раваб челиватқан ашиқ йигит, гүл -чичәкләрдин безәк тақиған ақ қанатлиқ пәризат қиз … қатарлиқ сеһирлик образлар...

Давамини оқуң!

Мәһмут Сулайман

0 445

Мәһмут сулайман 1968-йили қәшқәр шәһиридә туғулған. 1981-Йили шинҗаң сәнәт институтиниң уссул кәспидә оқуған, 1985-йили мәктәп пүттүрүп, қәшқәр сәнәт өмикидә уссулчи болуп ишлигән. Сәнәт өмикидә уссулчи болуп ишлигәч, нахша-музика иҗадийити билән шуғулланған. 1990-Йили «ривайәт» музика әтритини қурған. 1992-Йили «салам достлар», 1993-йили «шүкри дедим», 1995-йили «йултузум» намлиқ иҗадий нахшилириниң үналғу лентилирини тарқатқан. 1997-Йили, аптоном районлуқ сәнәт өмикиниң тәклипи билән йөткилип кәлгән. Шундин башлап, «бу чүш әмәс», «азаблиқ ләззәт», «сәһрадин кәлгән дада», «қараңғу тағ», «сәһрадики муң күй» қатарлиқ киноларниң нахша-музикисини ишлигән. 2005-Йили, шаңхәй музика университетиға имтаһан берип өткән, 2006-йили «сеғинмидиңму» намлиқ MTV пиластинкисини тарқатқан. Уйғур хәлқиниң сөйүмлүк оғлани мәһмут сулайман әпәндим 2020-йили 11-айниң 23-күни кечидә, 52 йешида йүрәк кесили сәвәблик хәлқимиздин айрилип, көңлидики барчә қайғу-һәсрәт вә...

Давамини оқуң!

Әркин Абдулла

0 613

Әркин абдулла Уйғур миллитидин чиққан йаш сәнәткар, җуңго музикантлар бирләшмиси мода музика илмий җәмийитиниң кеңәш әзаси, җуңго филаменко җәмийитиниң даимий һәйәт әзаси. Униң музика услуби көп хил музика елмнтлиридин тәркиб тапқан болуп, өзгичә алаһидиликкә игә авази вә камаләткә йәткән гиттар маһаритигә миллийчә вә заманиви, әнәниви вә мода услублар қошулуп униң музикилири тәдирҗи һалда милләт һалқиған көп хллашқан музика услуби болуп шәкилләнгән.

2002-Йили әркин абдулланиң нәширдин чиққан биринчи пиластинкиси «қумлуқтин чиққан долан» вә «долан» намлиқ нахшиси нәнниң хәлқаралиқ миллий сәнәт байримида айрим– айрим һалда «әң йахши пиластинка мукапати» вә «әң йахши хаслиқ мукапати» ға еришкән. 2003-Йили җуңхуа хәлқ җумһурийити мәдәнийәт министирлики уйуштурған пүтүн мәмликәтлик әң чоң көләмлик нахша мусабиқисидә аммибап услуп бойичә...

Давамини оқуң!

Абдулла Абдуреһим

1 374

　　Абдулла абдуреһим – өзиниң пикири чоңқур, һисийатқа вә тәсирләндүрүш күчигә бай лерик нахшилири арқилиқ тамашибинларниң қәлбидин чоңқур орун алған талантлиқ нахша чолпинидур. У, 1969-йили 10-айниң 1-күни маралбеши наһийисиниң тумшуқ йезисида туғулған. Абдулла абдуреһимниң балилиқ һайати қәдими долан муқамлири вә долан мәширәплири қучиғида өткәчкә униңда ашу сәби чағлардин башлапла сәнәткә болған күчлүк иштийақ шәкилләнгән. 1987-Йили 5-айда шинҗаң сәнәт иниститоти тийатир фалколтитиниң бир қисим оқутқучилири маралбеши наһийисгә оқуғучи алғили берип, абдулла абдуреһимдики йушурун сәнәт талантини байқайду- дә, уни сәнәт иниститотиға қубул қилиду. Шу йили 9-айдин етибарән у һәқиқи сәнәт һайатини башлиди. У сәнәт иниститотидики оқуғучилиқ ﮬайатида бир тәрәптин сәһнидә образ йаритиш маһарәтлири вә тийатир билимлирини өгәнсә, йәнә бир тәрәптин нахса сәнтигә чоңқур...

Давамини оқуң!

Абликим Әмәт

1 457

Фотограф вә хәттат Абликим Әмәт 1963-йили 5-айниң 1-күни вәтинимиздики байинғолин моңғул аптонум областиниң хошут наһийәсидә туғулған. Башланғуч вә оттура мәктәпләрни хошут наһийәсидә оқуған. Алий техникомни пүттүргән. Абликим Әмәт кичикидинла гүзәл-сәнәткә, рәсим сизиш вә һөсн хәт йезишқа штийақ бағлиған болуп, өзлүкидин тиришип өгүнүп кейинки вақитларда Уйғур дийарида нәшир қилинған нопузлуқ гезит-журналларда көплигән һөсн хәт вә фото сүрәт әсәрлирини елан қилған. Абликим Әмәт пәвқуладдә талантлиқ фотограф, униң сүрәткә алған Уйғур райониниң мәнзириси, дәрйалири, тағлири, қәдимки дәрәхлири вә пәқәт тәбиәтла йариталайдиған рәңдарлиқни әкс әттүргән әсәрлири униң вәтини, тарих, мәдәнийәт, әнәнә вә ривайәтлирини тәнтәнә қилиду вә шундақла униң сеғиниши ипадилиниду. Униң әң тоғра пәйтни туталиған бу фото-сүрәтләрдики образларниң мукәммәллики, фотографниң күзитишчанлиқидики хаслиқ, өзгичилик һәмишә...

Давамини оқуң!

Халмурат Ғопур

10 705

Халмурат ғопур 1960-йили үрүмчи шәһиридә оқутқучи аилисидә туғулған болуп, у кичикидин хәнзу тили мәктипидә оқуған. 1982- Йили әла нәтиҗә билән шаңхәй җуңйи иниститотини пүттүргән. Мәктәп тәшкили уни мәктәпкә елип қелишни қарар қилған болсиму қан-қениға сиңип кәткән ана йурт сөйгүси, шинҗаң билән шаңхәй оттурсидики мәдәнийәт, иқтисад вә башқа җәһәтләрдики чоң пәриқни түгитиш үчүн у йәнила өз йуртиға- тәңритағ етикигә қайтип кәлди. Халмурат ғопур қайтип кәлгәндин кейин тәшкилниң тәқсиматиға аңлиқ бойсунуп, аптоном районлуқ җуңйи дохтурханисиға орунлашти. Мәктәп дәрвазисидин әмдила чиқип, җәмийәттин ибарәт бу шавқунлуқ дәрйаға шуңғуған халмурат ғопур әмәлий хизмәт давамида нурғун қийинчилиқларға дуч кәлди. Хизмәт давамида у билим сәвийисини давамлиқ йеңилимиса болмайдиғанлиқини һес қилип 1985- йили шинҗаң тиббий иниститоти ғәрпчә давалаш...

Давамини оқуң!

Абдурахман Қаһар

1 468

Абдурахман Қаһар 1936-йили 11- айда ғулҗа шәһиридә қол һүнәрвән аилисидә туғулған. 1945-Йилидин 1952-йилиғичә башланғуч вә оттура мәктәп тәрбийисини ғулҗа шәһиридә алған. 1952-Йили 9-айда ғулҗидики әхмәтҗан қасими намидики билим йуртиға кирип бир йил оқуғандин кейин, 1953-йили 9-айда сабиқ шинҗаң иниститутиниң тил-әдәбийат факултетида оқушқа киргән вә 1956-йили оқуш пүттүргәндин кейин үрүмчи вә ғулҗиларда маарип саһәсидә ишлигән, кейин или педагогика иниститоти тил-әдәбийат факултетиға йөткилип оқутқучилиқ қилған. 1988-Йилидин етибарән шинҗаң йазғучилар җәмийитиниң кәспий йазғучиси болуп ишләшкә башлиған Абдурахман Қаһар, дөләтлик 2- дәриҗилик кәспий йазғучи, җуңго йазғучилар җәмийитиниң әзаси, җуңго аз санлиқ милләт йазғучилири илмий җәмийитиниң һәйәт әзаси иди. Пишқәдәм Уйғур йазғучиси Абдурахман Қаһар 2020-йили 12-декабир күни 85 йешида үрүмчидә вапат болған.
Абдурахман Қаһар әдәбийат саһәсигә...

Давамини оқуң!

Уйғур Доппилириниң Мәдәнийәт Қатлими Һәққидә

9 584

Аптори: һәсәнҗан аблиз Уйғур доппилири узун тарихқа вә мол мәзмунға игә. Уйғур доппилири тарихий тәрәққийат җәрйанида, еһтийаҗ вә имканийәткә асасән өзгирип, йеңилинип, мукәммәллишип вә рәңдарлишип күчлүк миллий түскә игә болған. Шуниң билән биргә, җинис айримиси, йаш-қурам пәрқи, йашиған тәбиий шараити вә турмуш усулиниң охшимаслиғиға мунасип өзгичә доппа кийиш әнәнисини шәкилләндүргән. Шуниң билән биргә, Уйғур доппилири йалғуз өзиниң өрп-адәт характеридин һалқипла қалмай, бәлки йәнә бир пүтүн миллий кимлик хас вәкили болуп муқимлишип, Уйғур миллий кимликиниң өрп-адәт омумийлиқи, мәдинйәт изчиллиқи вә иҗтимаий хас бәлгиси болуп шәкилләнди. Уйғур доппилирниң көп мәнбәлик тәрәққийат тарихиға нәзәр салғинимизда, униң тәрәққийатидики төвәндики икки хил йүзлиниш алаһидә көзгә челиқиду: Биринчи, Уйғур доппилиридики тарихий изчиллиқ: һазирғичә мәлум болған архиологийилик матирйаллар вә йазма...

Давамини оқуң!

Өмәрҗан Нури

8 487

Өмәрҗан Нури 1968-йили 4-айниң 25-күни хотән вилайити қарақаш наһийисиниң қарасай йезисида бир оқутқучи аилисидә дунйаға кәлгән. Башланғуч, оттура мәктәпни қарасай, қойчи йезилирида, толуқ оттура мәктәпни қарақаш наһийилик 1-оттура мәктәптә оқуған. 1986-Йили алий мәктәп имтиһанида иҗтимаий пәнләр бойичә әла нәтиҗә билән хитайниң чаңчүн шәһиридики шәрқи-шимал педагогика университетиниң тарих кәспигә қобул қилинған. Мәркизи милләтләр университетида икки йил тәййарлиқ оқуғандин кейин, шәрқи-шимал педагогика университетиниң төт йиллиқ тарих кәспини пүттүрүп, 1992-йили хотән педагогика мәктипи (һазирқи хотән педагогика институти) гә тарих оқутқучиси болуп ишқа чүшкән. 2000-Йиллири бейҗиңдики мәркизи милләтләр университетида тарих пәнлиридә магистирлиқ унванини алған.

Өмәрҗан Нуриниң «нушриван йаушефниң бәргән мәлуматлирида уйғурлар», «турпан уйғурлириниң 1732-йилидики шәрққә көчүши һәққидә бир мәлумат», «аталмиш йаш қәшқәрликләр партийәси вә әндиҗан...

Давамини оқуң!

Мутәллип Сидиқ Қаһири

9 459

Атақлиқ тилшунас, иҗтиһатлиқ журналист, Уйғур киши исимлири тәтқиқатчиси Мутәллип Сидиқ Қаһири әпәнди 1950-йили қәшқәр йеңишәһәр наһийисидә туғулған. 1968-Йилидин 1971-йилиғичә қайта тәрбийәдә болған. 1983-Йили қәшқәр педагогика иниститутини пүттүрүп шу мәктәптә оқутқучилиқ қилған. 1991-Йилидин тартип «қәшқәр педагогика иниститути илмий журнили» да муһәррир болуп ишлигән. «Уйғур киши исимлири вә униң мәниси» намлиқ китаби 1992-йили бесилған. Кейин йәнә «исимни қандақ қойуш керәк», «исим қойуш қолланмиси», «Уйғур киши исимлири» (1998) қатарлиқ китаблири нәшр қилинған. Уйғур киши исимлири һәққидә 30 парчидин артуқ мақала елан қилған, бу мақалиларниң көпи «хәзиниләр ачқучи» (2006) намлиқ китабиға киргүзүлгән. «Әрәб тилидин асас» намлиқ үч қисимлиқ китаби, «әрәбчә сөзлишиш», «әрәб тили елипбәси», «әрәб тили қаидилири», «әрәб тилини муәллимсиз өгиниш» дегән китаблири нәшр...

Давамини оқуң!

Җалалидин Бәһрам

10 617

Җалалидин Бәһрам 1942-йили 8-айниң 16-күни Уйғур дийариниң ғулҗа шәһридә һөнәрвән (тиккүчи) аилисидә дунйаға кәлгән. Униң атиси бәһрам әпәнди уста һүнәрвән болупла қалмай, бәлки или нахшилирини һәқдадиға йәткүзүп ейтидиған хәлқ нахшичиси һәм рәссам иди. У мәрипәтпәрвәр адәм болуп, хуш-пеиллиқ вә чақчақчилиқ билән алаһидә көзгә ташлинип туратти. У зерәк һәм тетик чоң болуватқан оғлиға хәлқ -чөчәклири вә дастанлирини чоңқур һессийат билән сөзләп берәтти. Шундақла униңға һәрхил рәсимләрни көрситип, рәссамлиқниң сеһри-күчини тәрипләйтти. Шуңа, Җалалидин Бәһрам: «мениң йумран қәлбимгә әдәбийат-сәнәт уруқлирини чечип, рәссамлиқ вә әдәбийат бихлирини йетиштүргән атамни һәр даим мәмнунийәт билән әсләймән…» дәйду.

Оқуш вә хзмәт һайати
Җалалидин Бәһрам 1950-йилдин 1954-йилғичә ғулҗа шәһиридики «рошән» башланғуч мәктипидә, 1954-йилдин 1957-йилғичә или оттура мәктипидә оқуған. Рәсим куржуки, әдәбийат...

Давамини оқуң!

Ғәнизат Ғәйурани

0 454

Ғәнизат Ғәйурани (1930-2007) кәлпин наһийәсидә туғулған. 1948-Йилидин 1950-йилиғичә шинҗаң дарилфонунида оқуған. 1950-Йилидин 1953-йилиғичә сабиқ өлкилик 2-дарилмуәллиминдә оқутқучи болған. 1953-Йилидин 1955-йилиғичә шинҗаң хәлқ нәшрийати Уйғур дәрслик гурупписиниң башлиқи болған. 1955-Йилидин 1957-йилиғичә мәркизий милләтләр институтиниң тилшунаслиқ синипида оқуған. 1957-Йилидин 1962-йилиғичә «шинҗаң гезити» идарисидә муһәррир, мухбир болуп ишлигән. 1962-Йилидин 1966-йилиғичә үчтурпан наһийәлик 1-оттура мәктәптә оқутқучилиқ қилған. 1980-Йилидин башлап, шинҗаң Уйғур аптоном районлуқ тил-йезиқ комитетида тил тәтқиқати билән шуғулланған.

Ғәнизат Ғәйурани 1949-йили «шинҗаң гезити» дә елан қилинған бир түркүм шеирлири билән иҗадийәт сепигә киргән. Униң «тарим бойида», «һайат қошиқи» қатарлиқ шеир топламлири, «болди қил» намлиқ фелйәтон вә сатиралар топлими, «100 рубаий» намлиқ рубаийлар топлими нәшр қилинған.

Ғәнизат Ғәйураниниң тил тәтқиқат вә нәшрийатчилиқ саһәсидики төһписиму алаһидә гәвдилик....

Давамини оқуң!